เต้านมอักเสบ
ภาวะเต้านมอักเสบ (Mastitis) เป็นอุปสรรคสำคัญในการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ โดยเฉพาะในช่วง 6-12 สัปดาห์แรกหลังคลอด อาการนี้มักเริ่มจากการมี ท่อน้ำนมอุดตัน จนกลายเป็นก้อนแข็ง ปวดระบม
ข้อมูลจาก คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล > ระบุว่าหากปล่อยให้เกิดท่อน้ำนมอุดตันนานเกิน 24 ชั่วโมง จะมีความเสี่ยงสูงที่จะพัฒนาไปสู่การอักเสบติดเชื้อจนกลายเป็นฝีในเต้านมได้ การดูแลอย่างถูกวิธีจึงเป็นเรื่องเร่งด่วน
ท่อน้ำนมอุดตัน vs เต้านมอักเสบ แตกต่างกันอย่างไร?
อาการเต้านมอักเสบปวดคัดเต้านมในช่วงหลังคลอดไม่ใช่เรื่องเล่นๆ หลายครั้งที่คุณแม่แยกไม่ออกว่าสิ่งที่กำลังเผชิญคือแค่ “น้ำนมค้างท่อ” หรือ “ติดเชื้ออักเสบ” กันแน่ การเข้าใจความต่างจะช่วยให้รักษาได้ทันท่วงที ก่อนที่ปัญหาจะบานปลายจนต้องพึ่งยาปฏิชีวนะหรือการผ่าตัด ตามมาตรฐาน Academy of Breastfeeding Medicine (ABM) Clinical Protocal > อาการเหล่านี้มีความเกี่ยวเนื่องกันเป็นลูกโซ่
ท่อน้ำนมอุดตัน (Milk Stasis)
คลำพบก้อนแข็ง ผิวหนังไม่แดงมาก ไม่มีไข้ ร่างกายยังรู้สึกปกติ น้ำนมไหลช้าลงในจุดที่อุดตัน
เต้านมอักเสบ (Mastitis)
บริเวณที่อุดตันเริ่มมีอาการบวม แดง ร้อน และมีอาการคล้ายไข้หวัดใหญ่ (Flu-like symptoms) เช่น หนาวสั่น หรือไข้สูงกว่า 38.5°C น้ำนทไหลน้อยลงมาก และอาจมีรสเค็มขึ้น (จากโซเดียมที่สูงขึ้น)
4 เทคนิค ดูแลตัวเองขั้น Advance ที่บ้าน
หากการประคบอุ่นหรือการให้ลูกดูดตามปกติยังไม่สามารถสลายก้อนแข็งได้ คุณแม่ควรลองปรับใช้เทคนิคระดับ "มือโปร" เหล่านี้เพื่อช่วยกู้คืนท่อน้ำนมให้กลับมาไหลเวียนปกติ
มูลนิธิศูนย์นมแม่แห่งประเทศไทย > แหล่งรวมความรู้เรื่องการนวดและการดูแลเต้านมที่ใหญ่ที่สุดในไทย
ใช้แรงโน้มถ่วงช่วย
การให้นมในท่าปกติ แรงโน้มถ่วงอาจไม่ได้ช่วยเท่าที่ควร ลองใช้ท่า "Dangle Feeding" หรือการโน้มตัวให้นม โดยวางลูกไว้บนที่นอนแล้วคุณแม่ทำท่าคลานเข่าค่อมตัวลูก ให้เต้านมห้อยขนานกับพื้นพอดี
แรงโน้มถ่วงจะช่วยดึงให้น้ำนมที่หนักและข้น (ตะกอน) ไหลลงสู่หัวนมได้ง่ายขึ้น เมื่อบวกกับแรงดูดจากปากลูก จะทำให้ก้อนที่อุดตันหลุดออกมาได้มีประสิทธิภาพมากกว่าท่าปกติครับ
เทคนิคเคาะกระตุ้น
คุณแม่หลายคนเข้าใจผิดว่าต้อง "ขยี้" หรือ "คลึง" ก้อนแข็งแรงๆ แต่ความจริงการทำแบบนั้นจะยิ่งทำให้เนื้อเยื่ออักเสบและบวมขึ้น (Trauma) แนะนำให้ใช้เทคนิค "Therapeutic Tapping"
วิธีทำ: ใช้ปลายนิ้วชี้ นิ้วกลาง และนิ้วนาง เคาะเบาๆ เป็นจังหวะสม่ำเสมอเหนือบริเวณที่เป็นก้อนแข็ง (เลียนแบบท่าทางการพิมพ์คีย์บอร์ด)
เปลี่ยนมุมดูดน้ำนม
ปากของลูกคือเครื่องปั๊มนมที่ดีที่สุดในโลก แต่ลูกจะดูดน้ำนมได้ดีที่สุดในฝั่งที่ "คาง" ของลูกชี้ไป
หากปกติใช้ท่าอุ้มขวางหน้าตัก (Cradle Hold) แล้วก้อนแข็งอยู่ทางด้านข้างลำตัว ให้เปลี่ยนมาใช้ท่า Football Hold (หนีบลูกไว้ข้างลำตัว) เพื่อให้คางของลูกหันไปทางก้อนอุดตันนั้น
ดื่มน้ำและพักผ่อนเยอะ
น้ำนมประกอบด้วยน้ำมากกว่า 80% หากร่างกายขาดน้ำ น้ำนมจะมีความหนืดสูงขึ้น (Viscosity) ทำให้ไหลผ่านท่อที่ตีบแคบได้ยาก
คุณแม่ควรดื่มน้ำอุ่นให้ได้วันละ 2.5 - 3 ลิตร และที่สำคัญที่สุดคือ "การนอน" เพราะเมื่อร่างกายพักผ่อน ระดับฮอร์โมนคอร์ติซอล (ฮอร์โมนเครียด) จะลดลง ส่งผลให้ฮอร์โมนออกซิโทซินทำงานได้เต็มที่
ค้นหาคอร์สนวดเปิดท่อน้ำนม ที่ออกแบบมาเพื่อคุณแม่ที่มีปัญหาเรื่องเต้านม
ที่ทุกขั้นตอนดำเนินการโดยแพทย์แผนไทยประยุกต์ ที่มีใบประกอบโรคศิลป์
ทำไมการ"นวดเปิดท่อน้ำนม" ถึงเป็นกุญแจสำคัญ?
การนวดรักษา (Therapeutic Breast Massage) ไม่ใช่เพียงการกดเพื่อให้น้ำนมพุ่งออกมา แต่คือการบำบัดทางกายภาพที่ช่วยฟื้นฟูระบบท่อน้ำนม:
สลาย Biofilm และตะกอนน้ำนม
น้ำนมที่ค้างอยู่นานทำให้สารโปรตีนและไขมันในน้ำนมมีความเข้มข้นสูงจนกลายเป็นตะกอนเหนียวหรือก้อนสีขาว จะเริ่มข้นจนกลายเป็น "Milk Plug" การนวดจะช่วยสั่นสะเทือนให้ตะกอนเหล่านี้หลุดออก
ลดอาการบวมน้ำ (Edema Relief)
เมื่อท่อตัน เนื้อเยื่อรอบข้างจะบวมจนไปเบียดท่อน้ำนมให้แคบลง การนวดอย่างถูกวิธีจะช่วยระบายน้ำเหลือง (Lymphatic Drainage) ทำให้ท่อขยายกลับมาปกติ
กระตุ้น Oxytocin Reflex
การสัมผัสที่นุ่มนวลช่วยให้คุณแม่ผ่อนคลาย กระตุ้นฮอร์โมนที่ทำให้น้ำนมไหล (Let-down reflex) ได้ดียิ่งขึ้น ช่วยให้น้ำนมพุ่งและไหลลื่นขึ้นโดยคุณแม่ไม่ต้องเจ็บตัว
กระตุ้นการสร้างน้ำนมใหม่
เมื่อเต้านมถูกเคลียร์จนเกลี้ยง (Empty Breast) ร่างกายจะเข้าใจว่าน้ำนมถูกใช้หมดแล้ว และจะเร่งกระบวนการผลิตน้ำนมชุดใหม่ที่มีสารอาหารครบถ้วนออกมาทดแทน
พท.ป. ณภัดทษร ลีหนันทกุล (หมอเจิน)
เป็นแพทย์แผนไทยประยุกต์ที่มีประสบการณ์การทำงานในหน่วยงานของรัฐ โดยเคยปฏิบัติหน้าที่ ณ คลินิกแพทย์แผนไทย ศูนย์ส่งเสริมสุขภาพแผนไทยฯ กรมสุขภาพจิต และดำรงตำแหน่งรองหัวหน้าศูนย์ฯ หน่วยบริการแพทย์แผนไทยสงขลานครินทร์-ภูเก็ต โรงพยาบาลการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ผสมผสาน